توانمندسازی زنان، کلید حل بحرانهای زیستمحیطی
به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ بحرانهای محیط زیستی امروز، بیشک در زمره جدیترین چالشهای فراروی جوامع انسانی قرار دارند. تغییرات اقلیمی، تنش آبی، انباشت پسماند و الگوهای مصرف ناپایدار انرژی، نهتنها سلامت زیستبومها را با خطر مواجه ساخته، بلکه کیفیت زندگی نسلهای کنونی و آینده را به طور بنیادین تهدید میکند. در چنین وضعیتی، نقش آموزش و فرهنگسازی بهعنوان زیربنای اصلاح رفتارهای جمعی، نقشی بیبدیل و راهبردی مییابد.
بیشتر بخوانید
کارشناسان بر این باورند که حفاظت پایدار از محیط زیست، هرگز تنها از رهگذر وضع قوانین و سیاستهای کلان محقق نخواهد شد، بلکه نقطه آغازین آن، کوچکترین واحد اجتماعی یعنی «خانواده» است. خانوادهها هستند که نخستین الگوهای رفتاری را در مواجهه با منابع و پسماندها بازتولید میکنند. در این میان، جایگاه زنان به دلیل ایفای نقش محوری در فرآیند تربیت و آموزش غیرمستقیم اعضای خانواده، از حساسیتی مضاعف برخوردار میشود.
آمارهای موجود حاکی از افزایش چشمگیر حضور زنان در سطوح عالی آموزش است. این تحول، فرصتی کمنظیر برای ارتقاء آگاهیهای زیستمحیطی بانوان بهعنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای فرهنگسازی فراهم میآورد. تجارب میدانی نیز نشان داده است که مشارکت زنان در برنامههای آموزشی مرتبط با مدیریت منابع آب و انرژی، کاهش پسماند و بهینهسازی مصرف، همواره با نتایجی ملموس، ماندگار و امیدبخش همراه بوده است.
بر این اساس، واکاوی عمیق نقش زنان در فرآیند فرهنگسازی محیط زیستی و طراحی سازوکارهای عملی برای توانمندسازی آنان، میتواند افق روشنی برای بهبود وضعیت کنونی و تضمین آیندهای پایدار، تابآور و زیستپذیر ترسیم کند.
آموزش زنان، سرمایهگذاری برای نسل پایدار
سید رضا مدنی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ابهر، در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ به نقش حیاتی مادران در تربیت نسل آینده اشاره کرد و گفت: مادران اولین و تأثیرگذارترین معلمان نسلهای آینده هستند و تربیت نسل از مادر آغاز میشود.
وی تأکید کرد: هرگونه سرمایهگذاری در افزایش آگاهی زنان در زمینه مسائل زیستمحیطی، در واقع سرمایهگذاری بر سلامت و پایداری نسلهای بعدی است.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ابهر با اشاره به حضور چشمگیر زنان در دانشگاهها، این موضوع را فرصتی کمنظیر برای ارتقاء سطح دانش زیستمحیطی در میان بانوان دانست.
وی با بیان اینکه زنی که با اصول کاهش پسماند، مدیریت مصرف آب و بهینهسازی انرژی آشنا باشد، این آموزهها را بهطور طبیعی به فرزندان خود منتقل میکند، افزود: این فرآیند میتواند منجر به پرورش نسلی شود که نهتنها آسیبهای زیستمحیطی را میشناسد، بلکه راهکارهای عملی مقابله با آن را نیز در رفتار روزمره خود نهادینه کرده است.
مدنی همچنین بر ضرورت فراهم کردن امکانات آموزش هدفمند و مستمر برای زنان تأکید کرد و یادآور شد: پیش از آنکه از زنان انتظار نقشآفرینی مستقیم داشته باشیم، باید زیرساختهای آموزشی لازم را فراهم کنیم.
وی به الگوهای ساده و قابل اجرا در خانواده اشاره کرد و متذکر شد: تفکیک زباله از مبدأ یا استفاده مجدد از آب مصرفشده میتواند تأثیری عمیق و ماندگار بر نگرش فرزندان بگذارد.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان ابهر تصریح کرد: سیاستگذاران محیط زیستی موظفاند با طراحی برنامههای آموزشی کاربردی، زنان را به سفیرانی توانمند برای حفاظت از زمین تبدیل کنند. این اقدام نهتنها به حفظ محیط زیست کمک میکند، بلکه آیندهای پایدار برای نسلهای آینده فراهم میآورد.
مادران خانه را سنگر محیط زیست میکنند
معصومه میرزاجانی، کارشناس آموزش و ترویج محیط زیست و مالک گروه دوستداران محیط زیست و بهداشت در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ بر اهمیت تغییرات محیط زیستی پایدار از درون خانوادهها تأکید کرد و گفت: این تغییرات باید از سطح خانهها آغاز شود.
وی به نقش حیاتی زنان بهعنوان مخاطبان و بازیگران اصلی در واحد خانواده اشاره کرد و بیان داشت: آنها میتوانند تأثیر مستقیم و قابل توجهی بر کاهش اثرات زیستمحیطی داشته باشند.
کارشناس آموزش و ترویج محیط زیست و مالک گروه دوستداران محیط زیست و بهداشت به اقداماتی مانند مدیریت پسماند در خانه، بهینهسازی مصرف انرژی، اصلاح الگوی مصرف آب و بازگرداندن منابع به چرخه مصرف اشاره کرد و این اقدامات را نمونههایی از کارهای سادهای دانست که میتوان در خانواده انجام داد.
وی تأکید کرد: این تغییرات کوچک میتوانند به شکلگیری فرهنگ پایدار کمک کنند و به کاهش اثرات منفی محیط زیست منجر شوند.
میرزاجانی به تجربیات موفق وزارت نیرو در برگزاری دورههای آموزشی برای زنان شاغل و خانهدار اشاره کرد و تأکید کرد و یادآور شد: این دورهها نتایج مثبتی در مدیریت مصرف آب داشتهاند. طرح «ماپ» در شمال کشور نیز نمونهای از موفقیت در آموزش تفکیک پسماند و تولید کمپوست خانگی است که نشان میدهد آموزش میتواند به کاهش زباله و افزایش آگاهیهای زیستمحیطی کمک کند.
کارشناس آموزش و ترویج محیط زیست و مالک گروه دوستداران محیط زیست و بهداشت بر لزوم برنامهریزی دقیق و تلاش گسترده در زمینه آگاهیرسانی تأکید کرد و متذکر شد: همکاری بینبخشی، بهویژه میان سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو، برای تحقق این امر ضروری است.
وی عنوان کرد: آموزشهای زیستمحیطی زمانی بیشترین تأثیر را خواهند داشت که در بستر مدرسه و با همکاری مؤثر میان مدیریت آموزش و پرورش، مدیران مدارس، انجمن اولیا و مربیان طراحی و اجرا شوند. تجربه عملی ما نیز این رویکرد را تأیید میکند. این آموزشها پیش از این در شبکه اشراق ارائه شده و نتایج امیدبخشی به دنبال داشته است.
میرزاجانی خاطرنشان کرد: زن خانهدار آگاه میتواند خانه را به اولین و مهمترین خط دفاعی در برابر بحرانهای زیست محیطی تبدیل کند.
آموزش کافی نیست؛ ابزار عملی میخواهیم
آرزو محمودی، فعال محیط زیست در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «موجرسا»؛ گفت: بسیار شنیدهایم که «مادر اولین معلم است» یا «تربیت نسل از دامن زن آغاز میشود». اما پس از سالها کار میدانی در روستاها و حاشیه شهرها، به این نتیجه رسیدهام، آموزش زنان لازم است، اما کافی نیست. آنچه ما به عنوان فعالان محیط زیست کم تر به آن پرداختهایم، «باور به ظرفیت اجرایی زنان» در کنار «دانش نظری» است.
وی خاطرنشان کرد: تجربه من نشان میدهد که بسیاری از زنان در شرایطیاند که حتی اگر اصول کاهش پسماند یا بهینهسازی انرژی را بدانند، به دلیل نبود زیرساختهای ساده (مانند سطلهای تفکیک مناسب در محل، یا نبود فشار کافی بر نهادهای مسئول)، نمیتوانند عمل کنند.
فعال محیط زیست با اشاره به اینکه باید آموزشها را از حالت کلیشهای و تکراری خارج کنیم. افزود: مادران به نمونههای عملی و بومی (نه ترجمه کتابهای خارجی) نیاز دارند. مثلاً چگونه میتوان در یک آپارتمان ۵۰ متری، آب مصرفی را برای آبیاری گلدان بازگرداند؟
وی با تأکيد بر اینکه نقش «مادر بهعنوان ناظر بر عملکرد مسئولان» را بپذیریم، اظهار کرد: بسیاری از زنان باور دارند که محیط زیست فقط وظیفه دولت است. باید به آنان گفت: شما میتوانید از معلم فرزندتان بخواهید تفکیک زباله را در مدرسه اجرا کند، یا از شهرداری سطل بازیافت بخواهید. آگاهی بدون توانایی پیگیری، خاموش میماند.
محمودی خاطرنشان کرد: از زبان مادرانه استفاده کنیم. زنان خانهدار از اصطلاحات پیچیده «کمپوست، بیوگاز، ردپای کربن» خسته میشوند. اما وقتی با آنان از «بوی بد زباله در کوچه» یا «گرمای عجیب تابستان» صحبت میکنم، ناگهان تبدیل به پیشروترین کنشگران میشوند.
وی با توضیح اینکه سیاستگذاران باید زنان را به سفیران محیط زیست تبدیل کنند، تصریح کرد: این سفیران، فقط به سخنرانی نیاز ندارند؛ به شنیده شدن، دیده شدن و ابزار عملی نیاز دارند. اگر یک مادر ببیند که پیشنهادش در شورای مدرسه یا محله اثر میکند، خود به خود فرهنگی پایدار در خانواده و نسل بعد ایجاد میشود.
بسیاری از صاحبنظران بر این باورند که زنان میتوانند نقشی کلیدی و تعیینکننده در فرهنگسازی زیستمحیطی ایفا کنند. ارتقاء آگاهی و آموزش هدفمند بانوان، بهویژه در حوزههای مدیریت پسماند، مصرف بهینه آب و صرفهجویی در انرژی، نهتنها رفتارهای زیستمحیطی خانواده را به طور مستقیم دگرگون میکند، بلکه نسلهای آینده را نیز با دانشی عمیقتر و فرهنگی پایدارتر پرورش میدهد.
تجارب عملی در ایران نشان داده است که آموزش مستمر، همراه با برنامهریزی دقیق و متناسب با نیازهای روز، میتواند نتایجی ملموس، پایدار و امیدبخش در کاهش اثرات مخرب زیستمحیطی به همراه آورد. در این چارچوب، زنان و خانهها بهعنوان اولین و مهمترین حلقه زنجیره حفاظت از محیط زیست ایفای نقش میکنند. سیاستگذاران نیز موظفاند با تمرکز بیشتر و پشتیبانی عملی، این مسیر راهبردی را تقویت کرده و از ظرفیت بیبدیل بانوان در ساختن آیندهای سبزتر بهره گیرند.
انتهای خبر/